Scotland tắt nồi chưng cất. Sotheby’s bán một chai 2 triệu bảng

Ngày 9/10, Sotheby’s lần đầu tiên tổ chức đấu giá ngay tại một nhà máy chưng cất. Địa điểm là điền trang Macallan ở Speyside, và lô chính là một chai Macallan 1926, một trong 40 chai được đóng năm 1986 từ thùng sherry số 263 sau sáu thập kỷ trong gỗ.

Giá ước tính từ 1,7 đến 2,2 triệu bảng. Lần gần nhất một chai từ thùng này xuất hiện, tại London năm 2023, nó đạt 2,2 triệu bảng (2,7 triệu USD), đến nay vẫn là kỷ lục cho một chai whisky.

Cách đó vài cây số, không khí khác hẳn. Các nhà chưng cất Scotland đang cắt giảm sản lượng, và một trong những công ty làm vậy là LVMH, với danh mục trải từ Dom Pérignon đến Glenmorangie.

Tháng 7, Ian Macleod Distillers, chủ sở hữu Glengoyne và Rosebank, cho biết sẽ giảm 30% sản lượng ở cả hai nơi, viện dẫn “triển vọng nhu cầu tương lai thấp hơn”. Doanh thu của công ty giảm 9% và lợi nhuận sau thuế giảm hơn một nửa.

LVMH đã tạm ngừng chưng cất tại Glenmorangie. Diageo tạm dừng Teaninich ở vùng Highlands hồi tháng 9 năm ngoái, cùng hai cơ sở whiskey Mỹ, và ngừng một xưởng ủ mạch nha. Nhà máy trên đảo Harris công bố cắt giảm nhân sự hồi mùa xuân. Hiệp hội Scotch Whisky cảnh báo một số vụ đóng cửa có thể trở thành vĩnh viễn.

Ba năm trong kho

Vấn đề là số học. Whisky phải nằm trong thùng ít nhất ba năm mới được gọi hợp pháp là Scotch, và phần lớn single malt được ủ lâu hơn nhiều, nên các nhà chưng cất quyết định sản xuất bao nhiêu dựa trên lượng họ kỳ vọng bán được một thập kỷ sau.

Trong thời bùng nổ, họ kỳ vọng bán rất nhiều. Sản lượng đạt đỉnh năm 2022, các nhà máy mới mọc lên với tốc độ chưa từng thấy trong một thế kỷ, và Scotland giờ có 154 nhà máy.

Khoảng 1,4 tỷ lít đang ủ trong các kho của Scotland, trong khoảng 22 triệu thùng, tương đương khoảng ba năm tiêu thụ toàn cầu. Trong khi đó nhu cầu chững lại. Xuất khẩu năm 2025 đạt 5,4 tỷ bảng, giảm 1%, và xuất khẩu single malt giảm 6%, xuống 1,6 tỷ bảng.

Mức thuế 10% của Mỹ, áp từ tháng 4/2025 và chỉ được gỡ vào tháng 5 năm nay, khiến lượng hàng sang Mỹ giảm 15%. Xuất khẩu sang Trung Quốc giảm gần một phần ba trong năm 2024. Trong nước, thuế tiêu thụ đặc biệt với rượu mạnh tăng 17% trong ba năm.

Có một điểm sáng: Ấn Độ, nơi đã vượt mọi thị trường khác về sản lượng năm ngoái sau khi thuế nhập khẩu Scotch được giảm một nửa, từ 150% xuống 75%. Nhưng người uống Ấn Độ chủ yếu mua rượu pha giá vừa phải, không phải single malt 25 năm.

Nhà đầu tư thùng rượu hứng đòn

Trong số những người chịu ảnh hưởng nặng nhất là các nhà đầu tư cá nhân mua thùng rượu thời đại dịch, thường qua các công ty hứa hẹn lợi nhuận ổn định hai chữ số. Giá thùng rượu non đạt đỉnh giai đoạn 2022–2024. Giới môi giới giờ mô tả một thị trường nơi rượu mới cất có thể mua với khoảng 1.800 bảng một thùng và thùng hogshead năm năm tuổi khoảng 3.000 bảng, và nơi thùng của những nhà máy từng gần như không thể mua riêng nay xuất hiện để bán.

Nhà môi giới Mark Littler cho rằng phần lớn đà giảm là do người bán chịu áp lực, chứ không phải do người ta uống ít hẳn đi.

“Đầu tư whisky” luôn là hai thứ khác nhau khoác cùng một tấm vải kẻ ô. Một là mua bán những chai rất cũ, rất hiếm, nguồn cung cố định và người mua là các nhà sưu tập giàu có. Hai là mua bán những thùng rượu non vừa đóng, nguồn cung chính là lượng mà các nhà chưng cất chọn sản xuất trong một năm bùng nổ.

Phiên đấu giá ngày 9/10 thuộc loại thứ nhất. Phần lớn chủ thùng rượu nắm loại thứ hai.

Việc cắt giảm sản lượng rốt cuộc có thể giúp họ. Whisky được chưng cất ít đi trong năm 2026 sẽ khan hiếm hơn vào năm 2036, và ngành này từng trải qua điều đó: những nhà máy như Port Ellen và Brora đóng cửa năm 1983 sau một đợt dư thừa trước đó, và chai rượu của họ nay được đấu giá hàng nghìn bảng.

Dù vậy, đó là một khoảng chờ dài, và nó giả định rằng người mua whisky mười năm nữa vẫn muốn những thứ như bây giờ.

Với Jonny Fowle, trưởng bộ phận whisky và rượu mạnh toàn cầu của Sotheby’s, phiên đấu giá tháng tới là “một cột mốc của thế giới sưu tập whisky”. Có lẽ đúng vậy. Chỉ là nó không phải toàn bộ thị trường whisky.

Nguồn

• Mark Littler: Macallan 1926 leads first-ever auction at the Macallan estate
• Mark Littler: why whisky cask prices have fallen
• 12x75: Scotland made too much whisky
• The Whiskey Wash: Diageo’s distillery shutdowns
• Mark Littler: 2026, the year to sell or buy whisky casks?

Ảnh bìa: Charlie Marshall, Wikimedia Commons, CC BY 2.0. Đã cắt khung.